Home  |  Artikels  |  Citaten


Black-out-expert: "Binnen de 5 jaar black-out over geheel Europa"


"De politiek heeft verkeerde prikkels en randvoorwaarden gecreŽerd"

Reitschuster.de - Elias Huber - 26-01-2021


Op 8 januari ontsnapte Europa ternauwernood aan een stroomstoring. Terwijl de Duitse media pas een week later berichtten, pikte de Oostenrijkse pers onmiddellijk het nieuws van de bijna-stroomuitval op. Herbert Saurugg, voorzitter van de Oostenrijkse Vereniging voor Crisispreventie, was een van de eersten die op sociale media wees op de frequentieschommelingen in het elektriciteitsnet. In een interview met reitschuster.de vertelt hij over het risico op black-outs, de energietransitie en crisispreventie.

Reitschuster.de: Meneer Saurugg, wat is er op 8 januari precies gebeurd?

Herbert Saurugg: Door een nog onbekend incident in RoemeniŽ is de frequentie in het Europese elektriciteitsnet gedaald tot 49,74 Hertz. 50 Hertz is de normale frequentie. Er was dus ineens een tekort ter grootte van het vermogen van meerdere kerncentrales.. De netbeheerders hebben vervolgens grote industriŽle verbruikers van het netwerk gehaald en aanvullende stroomcapaciteit opgeroepen.

De netbeheerders hebben ook het Europese elektriciteitsnet afgekoppeld, niet?

Ja, in een noordwestelijk en een Oost-Europees deel. Het zogenaamde Europese netwerksysteem strekt zich uit van Portugal tot Denemarken en van Griekenland tot Polen. Turkije is er ondertussen ook bij. Het netwerksysteem is pas voor de tweede keer afgekoppeld - de eerste keer was tijdens de bijna-black-out op 4 november 2006. Na een uur hebben de technici de twee subsystemen weer aangesloten. Dit is een zeer kritische kwestie en er kan veel misgaan, maar de technici hebben uitstekend werk geleverd.

Hoe gevaarlijk was het incident - had er een black-out kunnen optreden?

Daarover verschillen de meningen. Volgens de officiŽle verklaringen - ook in Oostenrijk - was er op geen enkel moment gevaar. Naar mijn mening was dit geen triviaal incident. Achteraf gezien was de situatie misschien niet erg kritisch, aangezien er alleen over een black-out wordt gesproken met een frequentie lager dan 47,5 Hertz, maar het had heel goed kunnen eindigen in een catastrofe.

Is een black-out hoe dan ook waarschijnlijk?

Ik heb deze vraag hou ik mij ongeveer 10 jaar bezig. Mijn inschatting is: we zullen binnen de komende vijf jaar een Europese black-out hebben. Al jaren loopt het hier op de spits, zoals het toenemende aantal netwerkinterventies om het systeem stabiel te houden. Daarnaast zullen de komende maanden veel kerncentrales en kolencentrales worden gesloten. We missen echter de opslagsystemen om de fluctuerende opwekking van zonne- en windenergie te kunnen opvangen. En alle landen zijn afhankelijk van elektriciteitsimport uit buurlanden. Tot nu toe was Duitsland vooral de leverancier, maar dat zal binnenkort niet meer mogelijk zijn. Als je de factoren afzonderlijk bekijkt, zou je kunnen zeggen: "Dat hebben we onder controle." Maar al met al kunnen er veel onderling afhankelijke dingen misgaan. Dit verhoogt de kans op black-outs enorm.

Wat bedoelt u precies met black-out?

Ik bedoel een bovenregionale stroom-, infrastructuur- en leveringsuitval die grote delen van Europa treft. De stroomonderbreking veroorzaakt een kettingreactie in alle andere infrastructuren. In een dergelijke crisis zal Oostenrijk waarschijnlijk maar ťťn dag nodig hebben om weer elektriciteit te laten stromen - vanwege onze grote pompopslag en waterkrachtcentrales. De rest van Europa zal tot een week nodig hebben. Het grootste probleem is echter niet de black-out.

Maar ...?

Met de stroomonderbreking storten ook de communicatienetwerken in. Telefoons, internet, mobiele telefoons. Als deze systemen over een groot gebied uitvallen, bestaat het risico op ernstige hardwareschade. We weten van lokale onderbrekingen dat tot 30 procent wordt beschadigd - zoals voedingen, schakelaars of servers. Maar we hebben niet genoeg reserveonderdelen om de systemen snel te repareren. En zelfs als we relatief weinig hardware verliezen, raken de communicatienetwerken overbelast zodra ze worden opgestart. Iedereen wil dan met zijn dierbaren praten. Zonder telefoon en internet is de productie en distributie van goederen echter onmogelijk.

Dat klinkt somber.

Ja, helaas. Op 8 januari veroorzaakte de bijna-black-out schade van enkele honderdduizenden euro's op de luchthaven van Wenen. Honderden hardware-onderdelen werden beschadigd, hoewel de stroom niet eens was uitgevallen. Ook als de elektriciteit weer is ingeschakeld, duurt het bij een stroomstoring nog minimaal enkele dagen voordat de telefoon en het internet weer werken. Zelfs in het beste geval duurt het tot de tweede week voordat de toeleveringsketens weer opstarten. Bijvoorbeeld dat supermarkten weer open gaan.

Wat zou er gebeuren onmiddellijk na de stroomonderbreking?

Alles staat stil, liften lopen vast, de kassa's in de winkels werken niet meer. Miljoenen dieren zullen binnen enkele uren sterven in de industriŽle veehouderij. In veel appartementen zou er geen stromend water meer zijn, dus het toilet doorspoelen is niet meer mogelijk. In ziekenhuizen zal er soms al na ťťn dag een tekort zijn aan hygiŽnische uitrusting, zoals operatiekledij. De meeste ziekenhuizen hebben maar een paar dagen noodstroom. Na vier tot vijf dagen wordt het problematisch: volgens studies kan ongeveer een derde van de bevolking maximaal vier dagen voor zichzelf zorgen en nog eens een derde maximaal zeven dagen. Het zal maanden of zelfs jaren duren voordat we weer in de pre-black-out toestand zijn.

Hoe kan het dat bijna niemand waarschuwt voor een black-out? Bent u alleen met uw mening?

Om te beginnen zijn er maar een paar mensen of autoriteiten die zich zo intensief met stroomonderbrekingen bezighouden. Maar ik ben zeker niet de enige: de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Thomas de MaiziŤre zei in 2016 dat hij een langdurige stroomuitval beschouwde als de meest waarschijnlijke civiele crisis. In januari 2020 spraken ook de Oostenrijkse strijdkrachten van honderd procent kans binnen de komende vijf jaar.

Is de politiek gepromote energietransitie een reden waarom black-outs zelden voorkomen in het publieke debat? Het black-outrisico zou de ongemakkelijke vraag kunnen doen rijzen of het zinvol is om kolen- en kernenergie volledig uit te faseren?

Dat geldt zeker voor Duitsland. Maar je moet niet alleen de hernieuwbare energiebronnen de schuld geven. De politiek heeft de verkeerde prikkels en randvoorwaarden gecreŽerd. Ze zou van alle stroomproducenten moeten eisen dat ze in staat moeten zijn om voor een bepaald aantal uren per jaar een gespecifieerde hoeveelheid stroom te leveren. Dit in combinatie met eisen voor bijvoorbeeld CO2-uitstoot. Dan zouden de elektriciteitsproducenten samen moeten komen en meer opslagcapaciteit bouwen.

Verhogen de coronamaatregelen het risico op black-outs?

Momenteel niet. Naar mijn mening verminderen de maatregelen het elektriciteitsverbruik. Dit voorjaar was het in verschillende landen zo'n 5 tot 20 procent lager. Dat stabiliseert de netwerken. Begin 2022 zou het er heel anders uit kunnen zien, want eind volgend jaar moet ongeveer 20 gigawatt aan kernenergie en kolenenergie van het net verdwijnen.

Franse media meldden dat Frankrijk de komende maand zonder elektriciteit zou kunnen komen te zitten omdat er meer kerncentrales worden onderhouden. Is dat correct?

Frankrijk bevindt zich in een kritieke situatie. Eind februari zouden 13 van de 56 kerncentrales van het net moeten zijn voor onderhoudswerkzaamheden. De Franse autoriteiten hebben daarom opgeroepen tot energiebesparing. In Frankrijk is elektriciteit echter bijna elke winter schaars. Jaren geleden waren er brown-outs toen de Fransen hele regio's voor een bepaalde tijd van het net haalden. Ik denk dat dat deze winter ook kan. We kunnen alleen maar hopen dat er geen nieuwe koudegolf komt.

Hoe kan een burger zich het beste voorbereiden op een black-out?

Ten eerste moet hij zich informeren en accepteren dat een dergelijke gebeurtenis mogelijk is. Hij moet ook minstens voor twee weken water en voedsel inslaan. Tijdens een black-out is het belangrijk om contact te houden met je buren en elkaar te helpen. Trek je in geen geval terug - we kunnen dit alleen samen doen.

Bron: Blackout-Experte: ĄEuropaweiter Blackout binnen fŁnf Jahrenď



Home  |  Artikels  |  Citaten