Home  |  Artikels  |  Citaten


De heksenjacht op glyfosaat


Mark Lynas, 28-11-2017


Round-up


Monsanto is dus de dans ontsprongen - voorlopig althans. De Europese Unie heeft net de vergunning voor het controversiŽle herbicide Roundup voor vijf jaar verlengd. Dat is veel minder dan de 15 jaar die aanvankelijk gevraagd was, maar veel beter dan een onmiddellijk volledig verbod zoals gevraagd door sommige landen en een menigte luidruchtige milieuactivisten.

De glyfosaatsaga is een fascinerend voorbeeld van hoe gemakkelijk politiek de wetenschap kan doen ontsporen. Bij het gadeslaan van de glyfosaatkwestie werd ik meer en meer verbaasd over hoe snel en onbedacht een beleid op basis van feiten aan de kant werd gescho­ven in de Europese machtscentra.

Ik wil niet overdrijven, maar het deed een beetje denken aan een lynchpartij. Je kan nog steeds een heks verbranden in Europa - indien de heks Monsanto heet.

Maar niemand voelt zich comfortabel bij het verdedigen van een bedrijf met de reputatie van Monsanto, en dus raakten de activisten er, ondanks de duidelijke pervertering van zowel de wetenschap als de gerechtigheid, bijna mee weg.

Al bij al was dit een typisch voorbeeld van hoe wetenschap en rede het zo gemakkelijk afleggen tegen hysterie en emotie, vooral wanneer je een geschikte slechterik kunt vinden. Dit ging nooit over glyfosaat als chemisch product. Het ging over glyfosaat als een symbool, een symbool voor de strijd tegen Monsanto, pesticiden, GGO's en moderne landbouwsystemen die zo gehaat worden door de populistische fracties van verschillende politieke strekkingen, aangevoerd door de groenen.

Voor zover ik weet, gebeurde het volgende. Op een bepaald moment voor 2015 hebben anti-Monsanto-activisten, op zoek naar een stok om het bedrijf mee te slaan, ontdekt dat een schimmige en eerder kwestieuze tak van de Wereldgezondheidsorganisatie - het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) - overhaald kon worden om het gehate Roundup kankerverwekkend te verklaren.

Het IARC was het perfecte doel omdat het zowat alles kankerver­wek­kend vindt. Glyfosaat werd door het IARC geplaatst in zijn categorie 2A van "waarschijnlijk kankerverwekkend," een aanduiding die het nu deelt met rood vlees, rook van houtvuur, glasproductieprocessen, het drinken van "zeer hete dranken boven 65įC" en zelfs het beroep van kapper.

In IARC's hogere categorie 1 "kankerverwekkend voor mensen" kan je bekende en oncontroversiŽle boosdoeners vinden zoals tabaksrook en plutonium, maar ook zonneschijn, roet, gezouten vis (Chinese stijl), spek en andere verwerkte vleeswaren.

De activisten hadden het IARC nodig omdat zowat alle andere agentschappen voor chemische veiligheid glyfosaat hadden onderzocht en geconcludeerd dat het helemaal niet-toxisch is en veruit de meest goedaardige onkruidverdelger op de markt. Onder degenen die glyfosaat vrijpleitten van een verhoogd risico op kanker waren ondermeer de European Food Safety Authority, de Food and Agriculture Organization van de VN, de European Chemicals Agency en de US Environmental Protection Agency.

De activisten hadden er vermoedelijk op gegokt dat in de krantenkoppen de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en het IARC als ongeveer hetzelfde zouden beschouwd worden. Ze hadden gelijk. "Roundup onkruidverdelger veroorzaakt 'waarschijnlijk' kanker, zegt WHO-studie" was hoe the Guardian en de meeste andere media in de wereld het nieuws van de IARC-beslissing van maart 2015 brachten.

Als strategie was het ronduit machiavellistisch, maar ook briljant.
Ik kan de campagnevoerders die dit bedachten alleen maar bewonderen. En het was bijna gelukt.

Het plan werd in werking gezet door statisticus Chris Portier, voorheen verbonden aan de Environmental Defense Fund, een in de VS gebaseerde actiegroep. Hij werkte nauw samen met het IARC en heeft blijkbaar invloed uitgeoefend op zijn beslissing. Ik heb geen speciaal inzicht hierin, en kan dus geen grote primeur brengen, maar ik denk dat wat we nu weten voornamelijk te danken is aan de volhardendheid van ďRisk MongerĒ David Zaruk en de journalisten van Reuters.

Meer bepaald weten we nu dat de kladversies van het IARC-onderzoek op het laatste moment uitgebreid gewijzigd werden richting kankerverwekkend - en dit terwijl de wetenschap in de andere richting wees. Zoals Reuters meldde:
"Reuters vond 10 significante wijzigingen, gemaakt tussen de kladversie van het hoofdstuk over dierenonderzoek en de gepubliceerde versie van het IARC-onderzoek. Telkens was een negatieve conclusie over de invloed van glyfosaat op tumoren verwijderd ofwel vervangen door een neutrale of positieve conclusie."

We weten nu ook dat Portier een enorm belangenconflict had omdat hij aangeworven was door een in de VS gebaseerd advocaten­kantoor dat miljoenen in de wacht hoopte te slepen in een groeps­geding dat gebaseerd zou zijn op de verwachte beslissing van het IARC. Deze maand is aan het licht gekomen dat Portier 160.000 dollar heeft ontvangen van een advocatenkantoor dat een hoop geld wilde verdienen aan een groepsgeding tegen Monsanto.

Stel u voor dat glyfosaat als veilig was bestempeld en dat de wetenschapper die het onderzoek had geleid 160.000 dollar van Monsanto had ontvangen. Maar de dubbele moraal is zodanig dat wanneer schokkende belangenconflicten zoals deze aan het licht komen, ze weggewuifd worden omdat ... we ecologisten zijn, en we dus ogenschijnlijk altijd aan de kant van het algemeen belang staan.

Wat ik nog steeds schokkend vind is dat de activisten duidelijk niet geÔnteresseerd waren of glyfosaat nu werkelijk schadelijk is voor iemand in de ťchte wereld. Indien deze actiegroepen echt bezorgd waren geweest om het milieu of de menselijke gezondheid, waren ze niet gestart met campagnes om de meest goedaardige chemische stof te bannen uit de landbouw. Ze zouden dan gestart zijn met de meest giftige. Glyfosaat zou de laatste op de lijst geweest zijn, niet de eerste.

Hetzelfde geldt voor Greenpeace, Avaaz, Corporate Europe Observatory, Pesticide Action Network en alle andere actiegroepen die op deze zaak zijn gesprongen met hun online petities. Als zij echt bekommerd waren om kankerrisico's, dan zouden ze zich eerst toegelegd hebben op spek.

Dit is geen grap. Volgens het IARC is spek "kankerverwekkend voor mensen". Spek is iets wat mensen werkelijk en vrijwillig in grote hoeveelheden inslikken, terwijl het bij glyfosaat in het ergste geval gaat om blootstelling aan sporen in de ordegrootte van delen per miljoen. Zoals altijd maakt de dosis het gif.

Vele van deze groepen hebben een lange campagne gevoerd om op wetenschap gebaseerd beleid te degraderen in de Europese Unie, en hebben bijgedragen tot het afschaffen van de post van wetenschappelijk hoofdadviseur van de Europese Commissie in 2014.

Dus waarom focussen op glyfosaat? Omdat glyfosaat een "chemische stof" is en chemicaliŽn zijn slecht, vooral die welke "pesticiden" genoemd worden. Spek is vertrouwd, en voor de meesten onder ons ruikt het lekker tijdens het bakken. Geen goed onderwerp dus voor een internationale campagne.

Maar waarom eerder glyfosaat dan de meer giftige pesticiden die nog steeds veel gebuikt worden door landbouwers? Het antwoord is duidelijk: Monsanto maakt glyfosaat. (Gedeeltelijk, want sinds het patent verliep heeft Chinees glyfosaat de markt overspoeld.) Door IARC zover te krijgen om glyfosaat als "waarschijnlijk kankerver­wekkend" te bestempelen kon men een slag toebrengen aan Monsanto en - door associatie - aan GGO's in het algemeen.

Hier is een voorbeeld van het soort taal dat de activisten gebruikten in de campagne met de 1,3 miljoen handtekeningen:
"Wist je dat een giftige, mogelijk kankerverwekkende chemische stof aanwezig is in je lichaam? Dit is mogelijk omdat ons voedsel ermee besproeid wordt. Wetenschappers hebben sporen gevonden van de gevaarlijke chemische stof glyfosaat in de urine van bijna 1 op de 2 onderzochte personen ... De Wereldgezondheidsorganisatie beschouwt ze als "waarschijnlijk kankerverwekkend".

Enzovoort. Door dit soort acties ben ik beschaamd om mezelf een ecologist te noemen. Ik wil niet behoren tot een beweging die zo expliciet heult met onwetend, emotioneel populisme tegen rigoureus wetenschappelijk bewijs.

De activistische campagne was succesvol in het rekruteren van verschillende EU-landen voor het blokkeren van de vernieuwing van de glyfosaatvergunning. Meer bepaald ItaliŽ en Frankrijk waren bestendig in het anti-GGO - pardon - anti-glyfosaatkamp. In Frankrijk had president Macron beloofd om glyfosaat hoe dan ook binnen drie jaar te verbieden, of vroeger indien er een vervang­middel ontwikkeld wordt.

Het is duidelijk dat Macron niets van scheikunde begrijpt. Glyfosaat werd ontdekt in 1974 na decennia van onderzoek. Sindsdien is er niets dat in de buurt komt qua niet-giftigheid en breedspectrum activiteit. Glyfosaat werd een ďonce in a centuryĒ herbicide genoemd.

Dit is precies waarom de Europese landbouwgemeenschap, zich bewust van de dreiging, alsnog mobiliseerde tegen het op til zijnde verbod. Ik ken een hoop mensen hier in het Verenigd Koninkrijk die gestart waren met het hamsteren van Roundup. Er is werkelijk geen haalbaar alternatief, en een verbod op het herbicide zou geleid hebben tot veel meer ploegen en de daarmee gepaard gaande bodemerosie in een dure poging om onkruid te bestrijden en de daling van de opbrengst te beperken.

Zelfs ik gebruik glyfosaat, in kleine hoeveelheden in mijn groentetuin. Het product is goed om meerjarig onkruid te bestrijden dat niet gemakkelijk kan uitgetrokken worden, en geen enkel product op de markt heeft zulke lage giftigheid. Ik vond het wraakroepend dat milieuactivisten het wilden verbieden en de veel giftiger chemicaliŽn ongemoeid lieten.

Maar dit gaat niet alleen over glyfosaat. Het gaat hier om het principe. Beslissingen over vergunningen voor chemicaliŽn moeten gebaseerd zijn op wetenschappelijk objectieve risicoanalye, niet op activistische campagnes of op geruststellingen van de industrie. Het is hard om te zeggen, maar wetenschap is niet democratisch. De mening van de ene is niet even waardevol als die van de andere. Expertise telt - net zoals bij piloten en hartchirurgen.

Een nog belangrijker principe is dat de waarheid geldt voor iedereen. De wetenschappelijke waarheid is er om mensen te beschermen tegen bedrijven, maar soms evenzeer om bedrijven te beschermen tegen mensen. De waarheid is de waarheid, en eerlijkheid is niet selectief. Anders zou ze niet eerlijk zijn.


Bron: Europe still burns witches ó if theyíre named Monsanto
Mark Lynas is schrijver, journalist en milieuactivist.



Home  |  Artikels  |  Citaten