Home  |  Artikels  |  Citaten


Dunkelflaute brengt Duitse stroomvoorziening aan zijn limiet


Daniel Wetzel, Die Welt, 06-02-2017


Binnen een paar maanden is het weer zover: met Pinksteren zullen zonne- en windenergie waarschijnlijk weer enkele uren het totale Duitse stroomverbruik kunnen dekken. Energiewende-protagonisten en groene politici zullen dan, zoals altijd in deze tijd van het jaar, het succes van de groenestroomrevolutie prijzen - en de snelst mogelijke sluiting van alle kolencentrales eisen.

Zonnepark Meuro in Duitsland, 21-02-2013

In de lange, donkere wintermaanden daarentegen zwijgen de lobbyisten van duurzame energie liever. En terecht, zoals een blik op de productiecijfers van de afgelopen weken toont. In januari viel de Duitse groenestroomproductie wekenlang bijna volledig stil.

In de eerste week van januari en opnieuw vanaf het midden van de maand lieten zowat 26.000 windturbines en meer dan 1,2 miljoen zonne-installaties het voor lange tijd afweten. Verantwoordelijk was een zogenaamde Dunkelflaute: een voor dit jaargetijde typisch hogedrukgebied zorgde voor een tien dagen lange windstilte en mist - terwijl op hetzelfde moment de Duitse elektriciteitsvraag sterk steeg, aangezien het behoorlijk koud was.

90 procent uit kolen, gas en nucleair

Toen bijvoorbeeld op dinsdag 24 januari elektrisch aangedreven treinen, metro's en liften de mensen naar hun werk brachten en de fabrieken begonnen te produceren, steeg het Duitse stroomverbruik snel tot 73 gigawatt. De windturbines op land leverden echter bijna de hele dag minder dan 1 gigawatt. 's Middags hielpen een paar zonne-installaties om de groenestroomproductie even boven de 3 gigawatt te tillen. Maar zelfs dat was niet meer dan een druppel op een hete plaat.

Stroomverbruik Duitsland 24-01-2017

Op die 24 januari leverden de misprezen kolen-, gas- en kerncentrales meer dan 90 procent van de Duitse elektriciteits­behoefte. Op bijna alle andere dagen tussen 16 en 26 januari was het zeer vergelijkbaar. Elektriciteitsopslag die een dergelijk lange periode kan overbruggen is nog lang niet in zicht. De last voor de bevoorrading rustte daarmee volledig op nucleaire en kolencentrales, waarvan milieu- en klimaatactivisten zich binnen een paar jaar werkelijk volledig willen ontdoen.

"Januari heeft duidelijk aangetoond dat we steeds flexibele conventionele centrales nodig hebben om de sterk fluctuerende wind- en zonnestroom op elk moment te compenseren," waarschuwt Stefan Kapferer, CEO van de Duitse vereniging van de Energie- en Watersector (BDEW). De vraag naar elektriciteit moet in alle weersomstandigheden worden gedekt en het stroomnet moet stabiel gehouden worden," zegt Kapferer, tot wiens vereniging ook een aantal grote groenestroom­producenten behoren.

Capaciteit smelt als sneeuw voor de zon

Dat de onmisbare conventionele centrales momenteel met hoge snelheid uit de markt verdwijnen, maakt de BDEW-baas bezorgd. In de afgelopen vijf jaar zijn 82 conventionele elektriciteitscentrales met een vermogen van meer dan 12 gigawatt voor ontmanteling aangemeld, omdat ze niet meer winstgevend zijn in de marktomgeving van de Energiewende.

En de teloorgang van de centrales duurt voort. Onlangs heeft de federale regering de emmissielimieten voor conventionele centrales verscherpt. In de onzekerheid of ze met hun installaties ooit nog geld kunnen verdienen, doen vele ondernemers geen investeringen meer. Ze leggen hun centrales liever meteen stil.

Bovendien had de federale regering net met de bruinkoolindustrie een akkoord gesloten om geleidelijk 13 procent van de Duitse bruinkoolcentrales naar de zogenaamde strategische reserve over te brengen - om ze dan na enkele jaren volledig te ontmantelen.

De kernuitstap gaat natuurlijk ook door: eind dit jaar wordt de kerncentrale Gundremmingen B afgekoppeld. Met een nettovermogen van 1,2 gigawatt was Gundremmingen B een van de pijlers van de Zuid-Duitse stroomvoorziening.

De conventionele stroomcapaciteit smelt daarmee weg als sneeuw voor de zon. "Momenteel leiden de slechte economische omstandigheden ertoe dat verscheidene conventionele centrales voor stillegging aangemeld worden of van het net gaan," vat Kapferer de situatie samen. "Investeringen in nieuwe centrales zijn reeds tot stilstand gekomen."

Alle reservecentrales in stand-by

Het gebrek aan regelbare centrales zette de netbeheerders tijdens de Dunkelflaute in januari onder zware stress. "In bijna alle omringende Europese landen was de vraag uitzonderlijk hoog en de productiesituatie gespannen," zei de Zuid-Duitse netbeheerder TransnetBW over de situatie in de afgelopen weken. "Uiteindelijk werden alle reservecentrales gedurende meerdere dagen in stand-by gehouden.

Het gebruik van "redispatch", het dure ingrijpen van de netbeheerder in de werking van de elektriciteitscentrales, is in deze periode "zeer intensief" geweest, deelt TransnetBW mee. "Al de beschikbare reservecapaciteit in Duitsland en Oostenrijk werd hiervoor benaderd. De snel opstartbare installaties werden in gereedheid gebracht. Bovendien werden reserves gevraagd uit Italië."

Maar dat buitenlandse reservecentrales Duitsland ook in de toekomst zullen helpen een Dunkelflaute te doorstaan is niet zeker. De verouderde Franse kerncentrales, bijvoorbeeld, zijn niet langer een veilige toeverlaat. Momenteel staan vele reactoren stil wegens veiligheidscontroles, wat de effecten van de Dunkelflaute in januari nog versterkte. Frankrijk, voorheen voornamelijk exporteur van elektriciteit, moest plotseling zelf importeren.

Bij de branchevereniging BDEW vraagt men zich af waar in de toekomst de stroom vandaan moet komen, wanneer men de Duitse centrales aan dit tempo blijft stilleggen.

Het stroomverbruik zal nog verder stijgen

Tenslotte heeft de federale regering net een "nieuwe fase" van de Energiewende aangekondigd: als onderdeel van de zogenaamde "sectorkoppeling" zullen nu ook het wegverkeer en de verwarming moeten overschakelen op elektriciteit. Daardoor zal het Duitse stroomverbruik aanzienlijk toenemen.

De architecten van de Energiewende in het ministerie van Economische Zaken zien geen reden voor actie. De bevoegde staatssecretaris Rainer Baake verwacht dat het verdwijnen van de conventionele centrales zal leiden tot stijgende elektriciteitsprijzen. En zo zal er weldra voldoende stimulans zijn om te investeren in nieuwe centrales. De markt zelf zal het probleem oplossen.

Bij BDEW beschouwt men dit als wensdenken. "De weinige prijspieken op de elektriciteitsbeurs zijn niet voldoende om de kosten te dekken voor de exploitatie van de centrales, laat staan de nieuwe investeringen," zegt CEO Kapferer, die vroeger zelf staatssecretaris was in het ministerie van Economische Zaken.

"De federale regering ziet zelf dat het huidige marktsysteem onvoldoende bevoorradingszekerheid kan garanderen," stelt Kapferer vast. "Anders zou ze niet verschillende reservecentrales in de markt houden en nieuwe invoeren."

Het voorzien van "reactief vermogen"

Dit vangnet kan Duitsland echter duur te staan komen, omdat de reservecentrales permanent volledig vergoed moeten worden. "Dit kan een impact hebben op de nettarieven en de stroomprijzen," waarschuwt de BDEW-baas. "In plaats van vast te houden aan dit starre systeem, zou de politiek beter kiezen voor een marktgebaseerd systeem, dat flexibel genoeg is om de fluctuerende hernieuwbare stroom op elk moment te beveiligen."

Concreet stelt de BDEW bijvoorbeeld voor, om de conventionele centrales te vergoeden voor hun "ondersteunende diensten", die ze tot nu toe kosteloos hebben geleverd voor de stabiliseren van het stroomnet. Deze omvatten het voorzien van "reactief vermogen" voor het stroomnet of een vergoeding voor de flexibiliteit waarmee de installaties op- en afgeregeld worden, afhankelijk van de groene stroomproductie.

De centrales leveren momenteel bijdragen aan de netstabilisatie die niet vergoed worden," zegt Kapferer. "Hiervoor moet in de elektriciteitsmarkt van de toekomst een compensatie toegekend worden."

Kolencentrales zijn storende factoren in het systeem

Gebeurt dit niet dan kunnen de centrales die als back-up ingezet worden bij een Dunkelflaute op middellange termijn verdwijnen. "Uiterlijk na de federale verkiezingen," meent Kapferer, "zal deze discussie de volgende ronde ingaan."

Andere protagonisten van de Energiewende zien ook de nood aan actie, ook al stellen ze andere oplossingen voor. "We hebben zeker nog een hele tijd flexibele gascentrales nodig om windarme weken zoals in januari te overbruggen," zegt Philipp Vohrer, CEO van het Agentschap voor Hernieuwbare Energie (AEE).

Bij de financiering van reserve-installaties moet echter ook de klimaatbescherming in acht genomen worden. "Een oplossing die ook kolencentrales ten goede komt, moet vermeden worden," zegt Vohrer. "Kolencentrales zijn storende factoren in het systeem." De AEE-baas, die de Energiewende wil voortzetten, ziet de uitbreiding van de emmissiehandel als een verdedigbare variante. "De invoering van een minimumprijs voor CO2-emissies kan de marktkansen van gascentrales en flexibele consumenten verbeteren tegenover de schadelijke kolencentrales."

Bron: Die „Dunkelflaute“ bringt Deutschlands Stromversorgung ans Limit



Home  |  Artikels  |  Citaten