Home  |  Artikels  |  Citaten


'Eerlijke handel'? Nee, bedankt!


Johan Branders, 25-09-2006.


fairtradeweek

Van 27 september tot 7 oktober is het de week van de Fair Trade.
De bedoeling is om "eerlijke handelsproducten en het verhaal erachter bekend te maken bij een ruimer publiek."

Dat verhaal gaat ongeveer als volgt. Wanneer boeren in de Derde Wereld een inkomen hebben waarvan ze amper kunnen leven dan is de prijs die ze krijgen voor hun producten 'oneerlijk'. De oorzaak van het lage inko­men doet daarbij niet ter zake. Of dit nu het gevolg is van een lage op­brengst door inefficiënte productiemethoden of van lage wereldmarktprij­zen of handelsbarrières, oneerlijke concurrentie, afzetterij, enz., het maakt allemaal niet uit. De prijs is 'oneerlijk' en wordt pas 'eerlijk' als de consu­ment bereid is een toeslag te betalen die de boeren een waardig inkomen bezorgt. Pas wanneer goederen verhandeld worden aan 'eerlijke prijzen' is er sprake van 'eerlijke handel' of 'fair trade'.

Echt eerlijk kan je dat allemaal niet noemen. Wat de fairtrade-beweging 'eerlijke handel' noemt is in werkelijkheid niets anders dan verkapte liefdadigheid. Het surplus dat uitbetaald wordt bovenop de marktprijs is een liefdadigheidstoeslag om arme boeren een hoger inkomen te garanderen.

Nu zou men kunnen zeggen dat er niets mis is met (vrijwillige) liefdadigheid. Mensen die het moeilijk hebben worden financieel geholpen en kunnen daar misschien beter van worden. Maar het krankzinnige van 'eerlijke handel' is dat men liefdadigheid koppelt aan productie van goederen. Het surplus dat uitbetaald wordt is dus een subsidie voor de producten die door de onfortuinlijke boeren verbouwd worden.

In het geval van de lage wereldmarktprijzen subsidieert men op die manier producten waarvan de wereldmarkt al verzadigd is. Hierdoor neemt de productie verder toe en wordt de markt nog meer verzadigd, waardoor de prijzen nog verder dalen voor de overgrote meerderheid die geen subsidies ontvangt. Zoveel te hoger de liefdadigheids­toeslag, zoveel te erger wordt de overproductie en zoveel te meer armoede wordt er veroorzaakt door 'eerlijke handel'.

Indien de marktprijzen wel hoog genoeg zijn voor een fatsoenlijk inkomen maar er toch nog boeren zijn die er amper kunnen van leven, bv. door inefficiënte productiemethoden, dan komen die armere boeren in aanmerking voor de fairtrade-subsidie. De goed presterende boeren, die geen subsidie ontvangen, krijgen dan concurrentie van de slecht presterende boeren. Inefficiëntie wordt beloond, efficiëntie wordt bestraft. Het gevolg laat zich raden: nog meer inefficiëntie en nog meer afhankelijkheid van liefdadigheid.

De fairtrade-filantropen zondigen hier fundamenteel tegen de economische lessen van Bastiat en Hazlitt. Door alleen te kijken naar de groep die de subsidies ontvangt, negeert men de veel grotere groep die nog armer wordt. De eerste groep wordt zorgvuldig in beeld gebracht. De laatste, die nu met nog minder moet trachten te overleven, wordt vergeten. Op de lange termijn houden de fairtrade-subsidies de armen binnen de problematische sectoren van de landbouw waardoor ze worden ontmoedigd om rijk te worden op dezelfde manier waarop wij rijk zijn geworden: door industrialisatie.

Maar hoe erg dit alles ook is, het kan altijd nog erger. De fairtrade-weldoeners nemen geen genoegen met de bijdrage van de argeloze, schuldbewuste consument. Ze azen ook op het geld van de belastingbetaler dat ze via staatsdwang in de wacht willen slepen. Daarvoor kloppen ze aan bij onze ministers, dé specialisten in het over de balk gooien van de helft van ons inkomen. En zoals met alle mooie ideeën die een averechts effect hebben lopen onze exellenties ook warm voor de 'eerlijke handel'.

De Vlaamse overheid is de grootste consument van fairtrade-koffie in België en sponsort met gulle hand allerlei fairtrade-reclamecampagnes. Meer dan 60% van de Vlaamse gemeentebesturen is al gewonnen voor fairtrade-producten. De federale regering spendeert jaarlijks 2,5 miljoen euro aan 'eerlijke handel'. Het Europees parlement en de Wereldbank zijn ook enthousiast, dus dat belooft.

Nu zou het best kunnen dat de fairtrade-ideologen het allemaal goed bedoelen en geen flauw idee hebben van de desastreuze gevolgen van hun idealisme. Beseffen zij wel dat 'eerlijke handel' zorgt voor nog meer overproductie en bijgevolg voor nog meer ellende? Het antwoord op die vraag luidt: ja, ze beseffen dat. In september 2002 betoogde Oxfam in Londen tegen de lage koffieprijzen. Oxfam eiste toen dat de overheid 100 miljoen dollar zou spenderen aan het opkopen en vernietigen van 5 miljoen zakken 'surplus'-koffie.

Ziedaar de absurde logica van de fairtrade-ideologie: consumenten en belastingbetalers worden overhaald of gedwongen een subsidie te betalen voor een product waarvan de markt al verzadigd is. Hierdoor neemt de productie nog toe en ontstaat een koffieberg die vervolgens met belastinggeld opgekocht en vernietigd moet worden. 'Eerlijke handel', noemen ze dat.

Ondertussen komt uit Afrika de smeekbede om te stoppen met alle vormen van ontwikkelingshulp. "In godsnaam, stop ermee!" zegt de Keniaanse economische expert James Shikwati. "Ik wil geen hulp, ik wil handel," zei de Ugandese president Yoweri Museveni tijdens zijn ontmoeting met de Amerikaanse president Bush in 2003. Maar die smeekbede is niet nieuw. De Afrikanen vragen dit al 50 jaar. Het cynische is dat 'eerlijke handel' eind jaren '60 juist is ontstaan als antwoord op de slogan "Trade, not Aid". Maar de fair traders hebben dat compleet verkeerd begrepen.

Met handel bedoelen de Afrikanen niet handel met een liefdadigheidstoeslag voor onrendabele productie. Met handel bedoelen ze handel zonder subsidies, handelsbeper­kingen of andere rampzalige vormen van social engineering. Wat de Derde Wereld vraagt is dus niet wat de fairtrade-utopisten de komende dagen nog eens extra gaan promoten, maar VRIJE handel, de enige échte eerlijke handel.

Wie dus oprecht bekommerd is om het lot van de armen in het zuiden, zegt nee tegen 'eerlijke handel'. Een heel klein gedeelte van hen zal dat betreuren, maar een overweldigende meerderheid zal er dankbaar voor zijn.



Home  |  Artikels  |  Citaten